به گزارش خبرگزاري تسنيم ، آموزش‌وپرورش نه فقط امسال بلكه سال‌هاي آينده هم با معضل كمبود معلم مواجه است، اين مشكل را هم معضل هميشگي ارائه آمار در اين وزارتخانه رقم زد. در دولت يازدهم، وزير وقت آموزش‌وپرورش معتقد بود جمعيت معلمان زياد است و حتي اگر بخواهيم خودمان را با نسبت‌‌هاي جهاني هم مقايسه كنيم جمعيت دانش‌آموز به ازاي معلم بايد افزايش يابد و به اين نتيجه رسيد كه با 700 هزار معلم هم مي‌توان آموزش‌وپرورش را اداره كرد.

اما چند سال بيشتر از اعلام اين نظر نگذشته كه اين بار بحران كمبود معلم از سوي مسئولان آموزش‌وپرورش مطرح مي‌شود ــ صرف نظر از اينكه اين نوع ارائه آمار  و گزارش دادن آن به مسئولان دولت چه تبعات منفي براي آموزش‌وپرورش رقم زده و تضاد عجيب ميان مسئولاني كه پيشتر از زياد بودن تعداد معلمان مي‌گفتند و حالا از كمبودها سخن مي‌گويند را حكايت مي‌كند ــ اين روند حالا به يكي از جدي‌ترين معضلات آموزش‌وپرورش تبديل شده است به گونه‌‌اي كه موجب سقوط عيار كيفيت در مدارس دولتي شده است.

راهكار نخست جبران كمبود معلم؛ افزايش جمعيت دانش‌آموزان در كلاس درس

براي درك بهتر تبعات منفي كمبود معلم در مدارس دولتي توضيح بيشتري مي‌دهيم؛ هم‌اكنون اصلي‌ترين روش آموز‌ش‌وپرورش براي مديريت اين مسئله افزايش جمعيت دانش‌آموزان در كلاس‌ درس است به گونه‌اي كه به جرات مي‌توان گفت مدارس دولتي با استانداردها در اين بخش فاصله زيادي دارند و اين ماجرا در دوره ابتدايي به دليل كمبود آموزگار ملموس‌تر است.

راهكار دوم: تكيه به طرح خريد خدمات آموزشي

اما روشي ديگر براي جبران كمبود معلم به ويژه در مناطق محروم و حاشيه شهرها، استفاده از طرح "خريد خدمات آموزشي" است. اين طرح كه در آموزش‌وپرورش دولت يازدهم طراحي و عملياتي شد در فاز نخست اجرا، مدارس دولتي را به همراه فضا، امكانات و دانش‌آموزان به بخش خصوصي واگذار كرد و آنها وظيفه تأمين معلم را بر عهده داشتند اما با مخالفت مجلس اين طرح فقط به مناطق محروم و حاشيه‌ شهرها محدود شد و حالا بيش از 5 سال است كه  شريان اصلي محروم نماندن كلاس‌هاي درس اين مناطق از داشتن معلم، به طرح  "خريد خدمات‌" وابسته است.

اوضاع هم خوشايند هم ناخوشايند

طرح "خريد خدمات آموزشي" كه از اركان مهم برنامه‌هاي آموزش‌وپرورش براي جبران كمبود معلم است اگر چه براي گذر از دوران بحران كمبود معلم براي اين وزارتخانه بسيار خوب بوده و در مقايسه با استخدام معلم منافع بيشتري را براي دولت رقم زده است اما اگر بخواهيم از زاويه ذينفعان طرح يعني دانش‌آموزان و معلمان به ماجرا نگاه كنيم، اوضاع آنقدرها هم كه براي دولتي‌ها رضايت‌بخش است، خوشايند نيست.

براي روشن شدن وضعيت اين طرح از نگاه ذينفعان آن به بررسي اوضاع معلمان حاضر در طرح "خريد خدمات آموزشي" كه تا امروز صداي مطالبات آنها كمتر از رسانه‌ها شنيده شده است  و در هر استان با توجه به نوع عملكرد آموزش‌وپرورش شرايط متفاوتي دارند، مي‌پردازيم.

هيچ مدرسه‌اي بدون معلم نماند اما...

اين معلمان كه بيشتر در مناطق روستايي و حاشيه شهرها مشغول كار تدريس هستند، در هر استان شرايط متفاوتي را دارند به عنوان مثال برخي استان‌ها به آنها حقوقي مطابق با عرف تعيين شده از سوي وزارت كار و برخي بسيار پايين‌تر از حد تعيين شده، پرداخت مي‌كنند  اما نقطه مشترك براي تمام آنها تاخيرهاي طولاني در پرداخت حقوق است و امسال كه مدارس وارد سومين ماه فعاليت خود شده‌اند معلمان حاضر در اين طرح هنوز ريالي حقوق دريافت نكرده‌اند و حتي چند ماهي از سال تحصيل گذشته را نيز بدون حقوق به وظيفه معلمي خود عمل كرده‌اند.

براي اين معلمان اعتراض يا تعطيل كردن كلاس‌هاي درس معنايي ندارد و آنها حتي با وجود بدعهدي مسئولان و پرداخت نكردن بخشي از حقوق سال گذشته همچنان در كلاس‌هاي درس حضور دارند تا امروز مسئولان آموزش‌وپرورش با افتخار بگويند هيچ مدرسه‌اي در هيچ نقطه‌اي از كشور بدون معلم نيست.

 

معلمان خريد خدمات چه مي‌گويند؟

يكي از معلمان حاضر  در طرح خريد خدمات آموزشي از استان سيستان و بلوچستان مي‌گويد:‌ با مدرك ليسانس كامپيوتر در هنرستان مشغول به تدريس هستم. با وجود قول‌هاي دائم مسئولان براي بهبود وضعيت همچنان در بحث دريافت حقوق و شرايط كاري مشكلات بسياري دارم. هنوز دو ماه از حقوق پارسال را دريافت نكرده‌ام و در حاليكه ساعت كار معلمان در دوره متوسطه 24 ساعت است اما براي ما 36 ساعت كار درهفته تعريف كرده‌اند و مي‌گويند اگر 36 ساعت كار نكنيد حقوق پايه را دريافت نخواهيد كرد. سال گذشته‌‌ در هفته 39 ساعت كار مي‌كردم اما فقط سه ساعت آن را اضافه كار محسوب كردند.

او افزود: سال گذشته براي 6 ماه نخست به ازاي 39 ساعت كار يك ميليون و 175 هزار تومان حقوق دريافت كردم اما امسال هم هنوز هيچ حقوقي نگرفته‌ام شما تصور كنيد من مجرد هستم و شرايط زندگي‌ام آسانتر نسبت به بقيه است اما ساير همكارانم زن و بچه دارند و چون حقوق با تاخير بسيار پرداخت مي‌شود به شغل‌هاي ديگر هم مي‌پردازند مثلا يكي از همكارانم بعد از تعطيلي مدرسه مشغول كار "بنايي" مي‌شود. يكي از همكاران خانم هم كه فرزندش به دنيا آمد، موسس به او گفت براي شما موضوعي به اسم مرخصي زايمان تعريف نشده است و من به تو يك هفته مرخصي مي‌دهم و بايد بعد از آن سر كار بيايي.

فقط باز بودن مدارس مهم است

معلم ديگري با ليسانس آموزش‌ ابتدايي كه در طرح "خريد خدمات" در يك مدرسه روستايي كار مي‌كند، مي‌گويد: 55 دانش‌آموز در مدرسه داريم و دو معلم هستيم با كلاس چند پايه كه هر دو جزو نيروهاي "خريد خدمات " هستيم. 4 سال در اين طرح مشغول به معلمي هستم و براي رسيدن به مدرسه  120 كيلومتر را طي مي‌كنم برخي معلم‌ها هم براي اينكه با حقوق حداقلي كه آنهم پرداخت نمي‌شود، كرايه مسير ندهند سرجاده مي‌ايستند تا با وانت بار يا نيسان به مدرسه بيايند. براي اينكه مسير مدرسه تا خانه دور است، شب‌ها در دفتر مدرسه مي‌خوابم و آخر هفته به خانه‌ام مي‌روم.

او درباره وضعيت حقوقي‌اش بيان مي‌كند: سال تحصيلي گذشته در مجموع براي 8 ماه كار 5 ميليون و 800 هزار تومان  حقوق گرفتم و امسال هم نه قرارداد دارم و نه تا به امروز حقوقي دريافت كرده‌ام. چون حقوق با تاخير بسيار پرداخت مي‌شود براي اداره زندگي مجبور به قرض گرفتن هستم و بارها دوستان و بستگان گفته‌اند تو چطور معلم هستي كه هر روز هفته سركار مي‌روي اما پول نداري!. به نظر مي‌رسد آموزش‌وپرورش در اين طرح تنها هدفش باز نگه داشتن مدارس است و اصلا به وضعيت معلم توجهي ندارد.

معلمي از استان اصفهان كه در دوره ابتدايي درس مي‌دهد، اين پرسش را مطرح مي‌كند كه  چرا مدرسه دولتي بايد در اين طرح به موسس بخش خصوصي واگذار شود؟ و موسس با صراحت كامل بگويد هر وقت دولت به ما پول داد ما هم حقوق شما را مي‌دهيم.  سال گذشته حقوقم مطابق با قانون وزارت كار بود اما سه ماه پرداخت شد و 6 ماه حقوق نگرفتم. امسال هم هنوز هيچ حقوقي دريافت نكرده‌ام.

معلمي از شهرستان‌هاي استان تهران با تحصيلات ليسانس روانشناسي هم بيان مي‌كند: امسال سال اول است كه وارد طرح شده‌ام و موسس فرد معتقدي است كه براي ماه مهر و آبان مبلغي را به صورت علي الحساب به ما داده است - 720 هزار تومان مطابق با حقوق سال گذشته- چون هنوز بودجه‌اي را از سوي آموزش‌وپرورش براي پرداخت حقوق معلمان دريافت نكرده‌ است.

بيشتر معلمان طرح "خريد خدمات آموزشي" در شرايط مشابهي هستند و با تاخيرهاي طولاني مدت حقوق خود را دريافت مي‌كنند اين افراد كه از ميان نيروهاي تحصيلكرده و بومي هر استان هستند به دليل اوضاع نامناسب بازار كار وارد اين طرح شده‌اند اما تاخيرهاي طولاني مدت در پرداخت حقوق آنها را با مشكلات بسياري مواجه كرده است.

اگر چه مسئولان سازمان مدارس غيردولتي بارها در سخنان خود اين طرح را موجب ايجاد اشتغال براي جوانان دانسته‌‌اند اما به نظر مي‌رسد، طراحان اين طرح به خوبي از اوضاع نابسامان وضعيت اشتغال در جامعه بهره برده‌اند و با حداقل حقوق، جوانان تحصيلكرده را براي خالي نماندن كلاس‌هاي درس از حضور معلم به كار گرفته‌اند.

 مجتبي زيني‌وند رئيس سازمان مدارس غيردولتي، سال گذشته در پاسخ به پيگيري ما براي حل مشكلات معلمان "خريد خدمات آموزشي" گفته بود كه در بودجه سال 97، 300 ميليارد تومان اعتبار براي اين طرح در نظر گرفته مي‌شود كه با اختصاص آن مشكل تاخير در پرداخت حقوق‌ها حل خواهد شد اما سال 97 هم رو به پايان است و وضعيت پرداخت حقوق اين معلمان تغييري نكرده است.

البته او تاكيد كرده است: اگر هزينه‌ها پرداخت نشود موسسيني بايد بيايند كه امكان پرداخت حقوق داشته باشند. همچنين علي اللهيار تركمن معاون توسعه مديريت و پشتيباني وزارت آموزش‌وپرورش درباره تاخير در پرداخت حقوق معلمان "خريد خدمات" گفت: يك رديف اعتباري 300 ميليارد توماني براي طرح "خريد خدمات" دريافت كرديم اما چون معوقات سال 96 را داريم نتوانستيم در پرداخت آن به‌روز شويم.

به نظر مي‌رسد، طرح "خريد خدمات آموزشي" روي كاغذ طرح خوبي است و مي‌تواند مانع اتلاف منابع در آموزش‌وپرورش شود اما هم‌اكنون اجراي آن با مشكلاتي مواجه شده است كه براي رسيدن به اهداف طرح بايد آنها را رفع كرد. از سوي ديگر بايد به اين سوال هم پاسخ روشني داده شود كه آيا اتلاف منابع در مدرسه و توسط معلم و دانش‌آموز انجام مي‌شود يا در ستاد و ادارات آموزش‌وپرورش؟